مفهوم، متعلق و نقش سازنده ترس

متعلق خوف امر مضر است و انسان در اصل از چیزی که امروز یا فردا، در این دنیا و یا در آخرت، کم و یا زیاد، زیانی را متوجه انسان می کند می ترسد، اما گاهی مجازاً و به جهت علاقه خاصی، نظیر علاقه سببیت و مقارنت، کسی که بالذات منشأ ترس نیست متعلق ترس قرار می گیرد. نظیر آنکه انسان از کسی که بواسطه او ضرری متوجه انسان می شود می ترسد. در حالی که منشأ ترس همان ضرر است و چون آن شخص موجد و مسبب ضرر است، متعلق ترس قرار می گیرد و علاقه سببیت باعث گردیده که انسان از او نیز بترسد.
«ترس» حالتی انفعالی و واکنشی روانی است که انسان در برابر تهدید، خطر و یا ضرر از خود بروز می دهد. ترس از آن نظر که به صورت واکنش طبیعی و غیرارادی در انسان ظاهر می شود، رفتاری غیر اختیاری و غیرارادی است و مورد ارزش یابی اخلاقی قرار نمی گیرد و بخودی خود، به صفت«خوب» یا «بد» متصف نمی شود و مدح و ذمی ندارد. ازاین نظر، در شمار حالتهای انعکاسی و به اصطلاح روانشناسان «حالت های رفلکس» نظیر حالت غم، حزن و شادی قرار می گیرد. پس چنانکه وقتی سوزن به پای کسی فرو می رود، او بی اختیار واکنش نشان می دهد و پایش را کنار می کشد، کسی که با خطری مواجه
می شود، به صورت طبیعی و غیرارادی واکنش نشان می دهد، می ترسد و رنگ رخساره اش دگرگون می شود.

(ادامه…)

چکیده

آدمی برخوردار از احساسات و عواطفی است که ریشه در فطرت او دارد. فلسفه وجودی برخی ادعیه مأثور، تنوع حالات عارضی بر بندگان خداست. کسانی که خوف و ترس برآنان غالب شده است، برای اینکه دچار افراط نشوند، توصیه شده است که دعای خائفین را بخوانند، زیرا همواره حالت اعتدال ترس و امید نسبت به خدای متعال در انسان ضروری است. از یک سو، اگر انسان از هیچ چیز نترسد، نمی تواند جلوی هیچ ضررو خسارتی را بگیرد و اگر هم در امید به خدا افراط ورزد، از هیچ گناهی اجتناب نخواهد کرد. از سوی دیگر، اگر انسان از رحمت خدا ناامید شود، هرگز امیدی به نجات نخواهند داشت و از تلاش برای رهایی اجتناب خواهد کرد. از این رو، همواره خوف و رجا، ترس و امید در حد اعتدال در انسان ضروری است. برهمین اساس، قرآن یکی از وظایف انبیا را انذار مردم می داند. پیش شرط تأثیرانذار انبیا، آمادگی حالت روحی و روانی و فطری خوف وترس از خداست تا انسان آمادگی لازم را به دست نیاورد، امکان نجات و هدایت را نخواهد داشت.

(ادامه…)